Stwardnienie rozsiane u podopiecznego: praktyczny przewodnik dla opiekunki

Plan dnia dopasowuj do aktualnej sprawności podopiecznego. Przykładowa sytuacja: rano sam przechodzi do kuchni, a po obiedzie potrzebuje pomocy przy wstawaniu. Przy stwardnieniu rozsianym taka zmienność jest możliwa, ale nowe objawy wymagają uwagi i odróżnienia od znanych trudności.

Jeśli zaczynasz zlecenie u osoby z SM, po niemiecku Multiple Sklerose lub MS, najpierw poznaj jej zwykły sposób funkcjonowania. To przewlekła choroba ośrodkowego układu nerwowego o bardzo indywidualnym przebiegu. Twoim zadaniem jest codzienne wsparcie, obserwowanie zmian i przekazywanie informacji. Rozpoznawanie rzutu oraz decyzje o leczeniu należą do lekarza rodzinnego (Hausarzt) i neurologa (Neurologe).

Stwardnienie rozsiane w pigułce: wiedza przydatna w pracy

Skąd biorą się różne objawy?

W SM dochodzi do uszkodzenia osłonek mielinowych włókien nerwowych, co zaburza przekazywanie impulsów. Podopieczny może odczuwać drętwienie, osłabienie nóg, problemy z równowagą lub widzeniem. Zdarzają się też trudności z pęcherzem, spastyczność, czyli zwiększone napięcie mięśni, oraz silne zmęczenie. Podstawy choroby opisuje polskojęzyczne opracowanie o objawach i leczeniu SM.

Trudności z koncentracją i zmiany nastroju również bywają częścią choroby. Gdy senior potrzebuje więcej czasu na odpowiedź albo gubi wątek, zadawaj jedno pytanie naraz. Nagła dezorientacja wymaga jednak oceny medycznej.

Przebieg choroby i rzut

Najczęstsza postać SM to rzutowo-remisyjna: okresy nasilenia objawów przeplatają się z poprawą. Wyróżnia się również postać pierwotnie i wtórnie postępującą. Zakres potrzebnej pomocy ustalaj na podstawie aktualnej sprawności podopiecznego, niezależnie od jego wieku i czasu trwania choroby.

Rzut oznacza nowe lub nasilone objawy neurologiczne utrzymujące się co najmniej 24 godziny, bez wyjaśnienia ich gorączką czy infekcją. Mogą trwać od kilku dni do tygodni. Rozpoznaje go lekarz. Dobowa granica jest kryterium medycznym, nie zaleceniem czekania z telefonem. Nowe, stopniowo narastające osłabienie kończyny czy pogorszenie wzroku zgłoś lekarzowi tego samego dnia. Przy nagłym osłabieniu choćby jednej kończyny lub nagłej utracie albo istotnym zaburzeniu widzenia dzwoń pod 112.

Ciepło potrafi pogorszyć sprawność

Upał, gorąca kąpiel lub przegrzanie po wysiłku mogą przejściowo nasilić znane objawy. Osobnym problemem jest osłabione czucie temperatury: senior może nie zauważyć, że woda albo termofor parzy. Dlatego temperaturę kąpieli sprawdzaj niezależnie od jego odczuć.

Zmęczenie: gdy rano jest siła, a po obiedzie już nie

Plan dopasowany do energii

Zmęczenie w SM bywa nieproporcjonalne do wysiłku. Przykładowo, podopieczny może zrezygnować ze spaceru, bo samo ubranie się go wyczerpało. Zapytaj wtedy, czy potrzebuje przerwy, zamiast namawiać: „jeszcze tylko kawałek”.

Zapytaj, o jakiej porze podopieczny czuje się najlepiej. Wtedy zaplanuj kąpiel lub wyjście do lekarza. Jeśli poranna toaleta zajmuje dużo sił, pozostaw czas na przerwę przed śniadaniem. Nie łącz kąpieli, długiego spaceru i wizyty jednego przedpołudnia tylko dlatego, że pasuje to do Twojego grafiku. Pomocny punkt wyjścia znajdziesz w naszym poradniku o obowiązkach opiekunki i planie dnia.

Mniejsze etapy, wcześniejsze przerwy

Przygotuj ubrania przed myciem, rozłóż ubieranie na etapy i umożliwiaj wykonywanie czynności na siedząco. W łazience używaj stabilnego siedziska przeznaczonego do tego celu. Planuj odpoczynek, zanim zmęczenie stanie się silne, i unikaj przegrzewania pomieszczeń.

Ćwiczenia wykonuj według zaleceń fizjoterapeuty, bez zwiększania obciążenia na własną rękę. Nasilenie osłabienia lub ból to powód, żeby przerwać i omówić sytuację ze specjalistą.

• Sind Sie müde? – Czy jest Pan/Pani zmęczony/zmęczona?
• Möchten Sie eine Pause machen? – Czy chce Pan/Pani zrobić przerwę?
• Wann fühlen Sie sich am besten? – Kiedy czuje się Pan/Pani najlepiej?

Poruszanie się i zmienna sprawność: bezpieczeństwo na co dzień

Przed wstaniem sprawdź, jak jest dzisiaj

Osłabione nogi, sztywność mięśni, drżenie przy ruchu i gorsze czucie stóp utrudniają bezpieczne chodzenie. Wczorajsze samodzielne przejście do toalety nie gwarantuje takiej samej sprawności dzisiaj. Zapytaj o samopoczucie i obserwuj stabilność podopiecznego przed ruszeniem.

Przy wstawaniu pozwól najpierw spokojnie usiąść na brzegu łóżka. Nie ciągnij za ręce ani pod pachami. Sposób przesiadania powinien być ustalony z fizjoterapeutą lub personelem pielęgniarskim. Jeśli potrzebny jest podnośnik albo pomoc drugiej osoby, nie zastępuj ich własną siłą.

Krótka kontrola mieszkania

• Usuń luźne dywaniki i przewody z drogi między łóżkiem, łazienką a kuchnią.
• Zapewnij oświetlenie nocne, zwłaszcza na trasie do toalety.
• Sprawdź stabilność uchwytów i dostępność zaleconego balkonika, laski lub wózka.
• Przygotuj dobrze dopasowane obuwie z antypoślizgową podeszwą.
• Przed przesiadaniem zabezpiecz wózek zgodnie z instrukcją, w tym zablokuj hamulce.

Łazienka, pęcherz i upadki

Wodę do mycia sprawdzaj termometrem kąpielowym; wstępnie możesz ocenić ją własną dłonią. Przy zaburzeniach czucia unikaj termoforu bez uzgodnienia z personelem medycznym. Zapewnij łatwy dostęp do toalety i proponuj korzystanie z niej w ustalonych porach. Nie ograniczaj samodzielnie płynów, żeby zmniejszyć liczbę wyjść.

Po upadku nie podnoś seniora na siłę. Sprawdź, czy jest przytomny, oddycha i zgłasza ból. Uraz głowy, silny ból albo niemożność wstania po urazie wymagają wezwania pomocy pod 112. Dalsze postępowanie uzgodnij z dyspozytorem.

Gdzie kończy się Twoja rola: wsparcie a decyzje medyczne

Leczenie SM obejmuje leki modyfikujące przebieg choroby oraz leki łagodzące objawy. Preparaty mają różne formy, między innymi tabletki i zastrzyki, a terapia wymaga kontroli lekarskich. Pomagaj pilnować terminów, lecz nie zmieniaj dawek, nie odstawiaj leków i nie dodawaj środków „na własną rękę”.

Na początku zlecenia ustal, które czynności wykonuje Pflegedienst, czyli personel opieki pielęgniarskiej. Jeśli lista leków jest nieczytelna lub nie zgadza się z opakowaniami, wyjaśnij to przed podaniem preparatu.

Nie każdy senior sam zgłosi dolegliwości. Pytaj konkretnie: „Czy boli przy oddawaniu moczu?”, „Czy dzisiaj widzi Pan gorzej?”. Więcej o takim podejściu przeczytasz w tekście dlaczego seniorzy ukrywają ból i problemy zdrowotne.

Jak notować obserwacje i przekazywać je rodzinie oraz lekarzowi

Krótki zapis, z którego coś wynika

Zapisuj datę i godzinę, zmianę w funkcjonowaniu, moment jej początku oraz podjęte działania. Dodaj, jak podopieczny czuł się później. Modelowy zapis zamiast „gorzej chodzi”: „Od wczoraj podczas chodzenia nie unosi lewej stopy jak zwykle; dziś potrzebuje pomocy przy dojściu do toalety”. Taka informacja pomaga lekarzowi ocenić sytuację, choć sama notatka nie zastępuje telefonu.

Uwzględniaj zmiany snu i zmęczenia, chodzenia oraz upadki. Zapisuj także nowe problemy z pęcherzem, wzrokiem czy nastrojem, zmierzoną temperaturę i przyjęte leki. Odnotuj odmowę leku lub pominiętą dawkę; dalsze postępowanie ustal z personelem medycznym.

Ustalona droga kontaktu

Już pierwszego dnia zapytaj, kto jest osobą kontaktową, gdzie leżą aktualna lista leków i dokumentacja oraz jaki jest numer do lekarza. Uzgodnij, które informacje przekazujesz telefonicznie, a które w wiadomości. W sytuacji alarmowej najpierw wzywaj pomoc, później informuj rodzinę.

• Seit gestern kann er/sie das linke Bein schlechter bewegen. – Od wczoraj gorzej porusza lewą nogą.
• Er/Sie sieht doppelt. – Widzi podwójnie.
• Er/Sie ist heute viel schwächer als sonst. – Jest dziś znacznie słabszy/słabsza niż zwykle.

Przygotuj sobie potrzebne wyrażenia z naszego słownika polsko-niemieckiego dla opiekunki. Przy wiadomościach pomocny będzie też poradnik korzystania z tłumacza niemiecko-polskiego. Tłumaczenie nazw leków i dawkowania zawsze wymaga sprawdzenia z personelem medycznym.

Kiedy lekarz, a kiedy 112?

Obserwacja znanego, łagodnego pogorszenia

Jeżeli po zwykłym wysiłku pojawia się znane zmęczenie lub w upale przejściowo nasilają się dotychczasowe objawy, zapewnij odpoczynek w chłodniejszym miejscu i zapisz przebieg. Obserwacja wystarcza wyłącznie wtedy, gdy dolegliwości są łagodne, znane i ustępują. Przy braku poprawy lub wątpliwościach skontaktuj się z lekarzem.

Kontakt z lekarzem tego samego dnia

Nowe drętwienie, pogorszenie widzenia lub wyraźnie gorsze chodzenie, które narastają stopniowo, zgłoś lekarzowi tego samego dnia. Zgłoś także nowe upadki. Nagła utrata lub istotne zaburzenie widzenia albo nagłe osłabienie nawet jednej kończyny wymagają telefonu pod 112. Przy gorączce i pieczeniu podczas oddawania moczu skontaktuj się z lekarzem tego samego dnia. Infekcja może nasilać dotychczasowe objawy SM. Niemożność oddania moczu wymaga pilnej oceny medycznej, szczególnie gdy towarzyszy jej ból podbrzusza.

Objawy utrzymujące się ponad dobę mogą oznaczać rzut, ale decyzję podejmuje lekarz. Nie czekaj na upływ 24 godzin, aby zgłosić zmianę. Poza godzinami pracy przychodni w pilnych sprawach bez zagrożenia życia dzwoń pod 116 117, do ärztlicher Bereitschaftsdienst.

112 przy nagłym zagrożeniu

Dzwoń pod 112 w Niemczech, jeśli wystąpią:

• nagłe osłabienie lub drętwienie nawet jednej kończyny, paraliż jednej strony ciała, opadnięty kącik ust albo zaburzenia mowy;
• nagła utrata lub istotne zaburzenie widzenia;
• utrata przytomności, drgawki lub nasilona duszność;
• nagłe trudności z połykaniem i zachłyśnięcie z problemami z oddychaniem;
• upadek z urazem głowy, silnym bólem lub niemożnością bezpiecznego wstania po urazie;
• wysoka gorączka ze splątaniem.

U osoby z SM może wystąpić również udar lub inny nagły stan. Nie czekaj na komplet objawów udaru; pojedynczy objaw alarmowy wystarczy, by zadzwonić pod 112. Nie przypisuj automatycznie nowych objawów chorobie przewlekłej. Podaj dyspozytorowi dokładny adres i czas początku objawów; wykonuj jego polecenia.

Ich brauche einen Rettungswagen. Die Adresse ist … Die Person hat Multiple Sklerose und kann plötzlich nicht mehr sprechen. – Potrzebuję karetki. Adres to… Ta osoba ma stwardnienie rozsiane i nagle nie może mówić.

Zadbaj też o siebie i o dobre warunki pracy

Opieka przy SM wymaga wysiłku fizycznego i emocjonalnego. Ustal czas na odpoczynek i zgłaszaj koordynatorowi, gdy zmieniają się potrzeby podopiecznego. Szczególnie wtedy, gdy transfer wymaga już dwóch osób lub nocna pomoc uniemożliwia Ci regenerację.

W Avanti Medic działamy od 2012 roku. Oferujemy niemieckie umowy Mini-Job lub Midi-Job, opłacamy składki socjalne, zdrowotne i emerytalne w Niemczech oraz dodatkowe ubezpieczenie medyczne i transportowe, NNW i OC. Zapewniamy kontakt z koordynatorem i indywidualnie dobieramy oferty. Powiedz nam, jakie masz doświadczenie i jakich zadań możesz się podjąć.

Jeśli poszerzasz wiedzę o chorobach podopiecznych, zajrzyj również do poradnika o dnie moczanowej i codziennej opiece nad seniorem. A jeśli planujesz wyjazd, sprawdź nasze aktualne oferty pracy, wypełnij kwestionariusz lub zadzwoń pod 95 780 0290. Przed wyborem zlecenia porozmawiajmy o sprawności podopiecznego, potrzebnym wsparciu i Twoich możliwościach.